Cyrk Plakat

O artyście

Henri Matisse sięgnął po malowany papier i nożyczki, gdy wycinanie stało się dla niego sposobem bezpośredniego rysowania kolorem. Jego praca nad Jazz, wydanym przez Tériade’a w 1947 roku, przeniosła tę metodę na karty książki artystycznej. Znalazło się w niej dwadzieścia plansz reprodukowanych techniką szablonową pochoir. Le Cirque otwiera cykl: to właśnie cyrk jako pierwszy wprowadza czytelnika w późne wycinanki Matisse’a. Artysta nie szkicował postaci, by następnie wypełnić jej kontur. Budował obraz z osobnych fragmentów. W graficznej reprodukcji Le Cirque ta metoda nie traci siły: ruch zdaje się zaczynać tam, gdzie stykają się kawałki papieru.

Dzieło

Cyrk zapowiada widowisko, które znika, gdy tylko artyści opuszczą arenę. Matisse umieścił ten ulotny spektakl na początku Jazz, książki, w której obrazom towarzyszą jego odręczne zapiski. Tytuł przywołuje improwizację, choć plansze nie ilustrują konkretnych utworów ani występów. Le Cirque nie było reklamą prawdziwego przedstawienia. Jako reprodukcja plakatu zaprasza raczej do wyobrażonego widowiska rozgrywającego się na kartach książki. Pierwotny kontekst zmienia sposób patrzenia na tę scenę: jej pierwsi odbiorcy mieli przewrócić stronę, nie kupić bilet.

Styl i cechy charakterystyczne

Najpierw uwagę przyciąga rozległa niebieska płaszczyzna. Dopiero potem dostrzegamy czarnego akrobatę w ukośnym białym polu po prawej stronie. Kończyny rozchodzą się pod różnymi kątami, dzięki czemu sylwetka sprawia wrażenie poruszającej się. Po lewej żółty pas mieści rozrzucone czerwone i czarne litery; obok pomarańczowe znaki opadają na niebieskim tle. Białe wstęgi przecinają czerwony pas u góry i schodzą w głąb kompozycji. Wzdłuż dolnej krawędzi biegnie czerwony kształt, jakby scena ciągnęła się poza ramą. Geometria wycinanek wprawia tę abstrakcyjną kompozycję w ruch bez dosłownego przedstawiania cyrkowej areny.

We wnętrzu

W słonecznym salonie poziomy plakat może zawisnąć nad niskim dębowym kredensem. Rozległy błękit przerwie wtedy spokojną powierzchnię ściany. Z fotela stojącego naprzeciw czarna postać wyłania się dopiero po tym, jak litery poprowadzą wzrok przez kompozycję. Jedna czerwona poduszka może nawiązać do kształtu przy dolnej krawędzi, bez powtarzania wszystkich barw obrazu w pozostałych elementach wystroju. To pojedyncze wizualne echo wystarczy. Nad kredensem grafika wnosi ruch, podczas gdy mebel daje spojrzeniu punkt oparcia.