AMANDA ALMIRA NEWTON|11 MIN CZYTANIA
Kim była Amanda Almira Newton?
Przez 32 lata jedna artystka malowała dla USDA owoce uprawiane w Ameryce. Jej akwarele wiernie dokumentują wygląd jabłek, winogron i pomarańczy. Wciąż warto oglądać je bez pośpiechu.
AUTOR MORYARTY
Amanda Almira Newton ilustrowała owoce dla Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA) w latach 1896–1928. Przez te 32 lata namalowała ponad 1200 akwarel, głównie przedstawiających jabłka. Trafiły do kolekcji akwarel pomologicznych USDA, obszernego wizualnego archiwum owoców uprawianych w Ameryce. Na jej pracach zachował się wygląd konkretnych okazów pomarańczy, winogron, awokado i orzechów włoskich. Oryginały przechowuje National Agricultural Library, a reprodukcje jej prac trafiają na ściany jako grafiki botaniczne.
Cztery prace z kolekcji pokazują różnorodność jej dorobku. Studium Citrus nobilis z 1908 roku pochodzi z wcześniejszego okresu jej pracy, a studium awokado z 1916 roku z późniejszego. Kiść zielonych winogron i kiść czerwonych winogron z 1912 roku to dwa osobne przedstawienia winogron. Departament zatrudniał ją tak długo, ponieważ każdy owoc należało przedstawić na tyle dokładnie, by przyszli badacze mogli odróżnić jedną odmianę od drugiej.
Po co Departamentowi Rolnictwa były ilustracje owoców?
Departament Rolnictwa powstał w 1862 roku, w środku wojny secesyjnej, na mocy ustawy podpisanej przez Abrahama Lincolna. Jego pierwszym komisarzem był Isaac Newton, rolnik z praktycznym doświadczeniem, a nie angielski fizyk o tym samym imieniu i nazwisku. To on był dziadkiem Amandy Newton. Pełnił tę funkcję aż do śmierci w 1867 roku.
Pod koniec XIX wieku amerykańskie szkółki sprzedawały setki odmian jabłek, gruszek, brzoskwiń i winogron. Znaczenie wielu nazw zmieniało się jednak w poszczególnych stanach. Sama nazwa nie oddawała koloru dojrzewającej gruszki ani ordzawienia skórki jabłka. Sadownicy i badacze potrzebowali zapisu, który pozostałby niezmienny, gdy sam owoc się zmieni lub zniknie.
Właśnie z myślą o tej potrzebie USDA tworzyło dokumentację owoców. Przy każdej akwareli zapisywano nazwę okazu, jego pochodzenie i datę namalowania. Dzięki temu badacz w Waszyngtonie mógł porównać owoce przysłane z Oregonu, Michigan i Georgii bez trzymania na biurku stert gnijących okazów. Sadownicy zyskiwali też wzorzec, z którym mogli porównać własne plony.
Akwarela miała nad samym owocem jedną przewagę: zachowywała widoczne cechy okazu, gdy ten już nie istniał. Kształt szypułki, plamki na skórce czy woskowy nalot na winogronach pozostawały na papierze przez dziesięciolecia. Dla departamentu próbującego ustalić, co naprawdę rodziły amerykańskie sady, ta trwałość była warta znacznie więcej, niż kosztowała praca malarki.
Jaką rolę pełniła w archiwum owoców USDA?
Do USDA dołączyła w 1896 roku, dziesięć lat po rozpoczęciu tworzenia kolekcji. Pracowała tam do 1928 roku, przez ponad trzy dekady, co stawia ją w gronie artystów najdłużej pracujących przy archiwum. Program rozpoczął się w 1886 roku i trwał nadal po jej odejściu. Inni artyści pracowali nad nim zarówno przed nią, jak i później.
W ciągu swojej kariery stworzyła ponad 1200 akwarel, w zdecydowanej większości przedstawiających jabłka. To znaczna część kolekcji, która liczy dziś znacznie ponad siedem tysięcy prac. Akwarele przybywały systematycznie przez około trzy dekady, rok po roku, okaz po okazie.
W archiwum owoców pracowała w niewielkim zespole artystów, wśród których było kilka kobiet. W tamtych czasach instytucje naukowe oferowały kobietom niewiele stałych posad. Deborah Griscom Passmore, Mary Daisy Arnold i Ellen Isham Schutt namalowały wiele najbardziej znanych prac z kolekcji, a ich lata pracy w urzędzie pokrywały się z okresem zatrudnienia Newton.
Kolekcja powstawała jako wspólne źródło wiedzy naukowej, więc jej autorzy zwykle nie zdobywali sławy. Newton podpisywała swoje prace, ale każda z nich miała dokumentować owoc, nie promować malarkę. Dziś właśnie to czyni jej historię interesującą: możemy rozpoznać konkretną osobę w systemie zaprojektowanym do tworzenia anonimowych, zamiennych zapisów.
Dlaczego malowała tyle jabłek?
Najprostsza odpowiedź brzmi: odmian było po prostu bardzo dużo. Na przełomie XIX i XX wieku amerykańscy ogrodnicy wyhodowali tysiące nazwanych odmian jabłek. Pod jednym słowem kryły się owoce niemal zupełnie do siebie niepodobne. Jedna odmiana mogła być zielona, drobna i kwaśna, a inna duża, słodka i pokryta czerwonymi smugami. Sama nazwa owocu nie wystarczała do identyfikacji.
Akwarela pozwalała utrwalić najważniejsze cechy widoczne gołym okiem: kształt owocu, długość i grubość szypułki, fakturę i kolor skórki oraz ułożenie kielicha u podstawy owocu. Gdy do tych szczegółów dodawano nazwę odmiany i informację o pochodzeniu okazu, praca stawała się dokumentem o praktycznym zastosowaniu, a nie tylko obrazem.
Dwa studia jabłek z naszego katalogu powstały w odstępie pięciu lat. Studium Malus domestica z 1908 roku przedstawia czerwone jabłko. Praca z 1913 roku pokazuje zielone jabłko.
Jedno rozróżnienie wymaga uwagi. Studium zielonego jabłka z 1913 roku nosi oznaczenie Malus domestica. To nazwa naukowa jabłoni domowej jako gatunku, nie nazwa odmiany. W oryginalnym archiwum USDA wiele prac ma dokładniejszy opis, zawierający na przykład nazwę konkretnej odmiany handlowej. Często można ją znaleźć w opisie w katalogu cyfrowym. Jeśli wpis katalogowy podaje tylko Malus domestica, należy odczytywać to jako oznaczenie gatunku, nie informację o odmianie przedstawionego jabłka.
Co malowała oprócz jabłek?
Choć w jej dorobku dominują jabłka, datowane prace Newton obejmują znacznie więcej owoców. Citrus nobilis pojawia się w 1908 roku, a Citrus sinensis w 1916. Pierwsza nazwa odnosi się do grupy mandarynek, druga do pomarańczy słodkich. Pokazuje to, jak precyzyjne mogło być archiwum nawet w obrębie jednej grupy owoców.
W dostępnych pracach winogrona występują w co najmniej dwóch odsłonach. Przy kiści zielonych winogron nasz katalog nie podaje roku, więc nie należy przypisywać jej konkretnej daty. Kiść czerwonych winogron jest datowana na 1912 rok. Razem pokazują, dlaczego archiwum traktowało każdy okaz osobno. Zieleń i czerwień gron stawiały przed artystką różne wyzwania związane z kolorem i światłem.
W 1908 roku namalowała owoce nieśplika japońskiego na gałęzi oraz owoc tamaryndowca indyjskiego. W 1915 roku namalowała owoc mangostanu właściwego, a w 1916 awokado. Te importowane i subtropikalne owoce trafiały do dokumentacji USDA obok jabłek i gruszek z amerykańskich sadów. Archiwum śledziło, co amerykańscy plantatorzy i importerzy zaczynali uprawiać i wprowadzać na rynek.
Oprócz owoców sadowniczych malowała orzechy i owoce jagodowe. Studium orzecha włoskiego z 1911 roku oraz truskawka z 1912 roku (Fragaria) pokazują różnorodność jej prac. Wśród datowanych akwarel znajdują się też studium gruszki z 1908 roku i brzoskwinia z 1911 roku. Najpóźniejsza datowana praca w tej grupie to studium owoców kaki z 1923 roku; wcześniej, w 1919 roku, powstał grejpfrut. Prace te powstawały w latach 1908–1923.
Co wnosiły jej woskowe modele owoców?
Oprócz ponad 1200 akwarel stworzyła około trzystu woskowych modeli owoców. Posługiwała się więc zarówno farbami, jak i woskiem.
Akwarela przedstawia owoc z jednego, wybranego punktu widzenia. Model można obrócić w dłoni i obejrzeć ze wszystkich stron. Dla naukowca lub sadownika miało to praktyczne znaczenie. Rozszerzenie gruszki u podstawy czy spłaszczenie brzoskwini przy szypułce łatwiej było zbadać na trójwymiarowym modelu niż na pojedynczym obrazie.
Wosk wymagał też innego sposobu pracy. Barwienie modelu polegało na budowaniu tonów i rozjaśnień na powierzchni bryły, a nie na nakładaniu warstw rozwodnionej farby na papier. Modele odwzorowywały owoce w naturalnej wielkości.
Co stało się z jej pracami po odejściu z USDA?
Newton zakończyła pracę dla USDA w 1928 roku. Archiwum, które pomagała tworzyć, rozwijało się dalej. Jej akwarele pozostały w dokumentacji departamentu, a ostatecznie trafiły do zbiorów specjalnych National Agricultural Library. Dziś przechowuje się je tam wraz z pracami jej współpracowników.
Digitalizacja zmieniła sposób, w jaki można oglądać jej dzieła. National Agricultural Library udostępnia w internecie przeszukiwalną kolekcję pomologiczną: obrazy, daty, nazwy owoców i, jeśli zapisano je na oryginalnym arkuszu, informacje o pochodzeniu okazu. Dziś ktoś w Europie może w kilka sekund odnaleźć jabłko lub orzech włoski namalowane przez Newton. Przez większość czasu, jaki upłynął od powstania tych prac, byłoby to nie do pomyślenia.
Swoje prace podpisywała inicjałami A.A. i nazwiskiem Newton. Dzięki inicjałom można powiązać poszczególne akwarele z jej nazwiskiem w dokumentacji kolekcji.
Kolekcja pełni więc jednocześnie dwie funkcje. Dokumentuje, jak amerykańskie owoce, zebrane z konkretnych drzew i przedstawione pod nadzorem naukowym, wyglądały w konkretnym czasie. Pozwala też dostrzec rękę jednej uważnej artystki.
Gdzie w domu powiesić oprawione grafiki botaniczne?
Większość studiów owoców Newton dobrze wygląda w kuchni, jadalni lub przedpokoju. Wszystkie znajdziesz w naszej kolekcji prac Amandy Almiry Newton. Nad stołem w jadalni warto zestawić studium cytrusa z 1908 roku z kiścią zielonych winogron. Obie prace w formacie A3, każda w ramie z jasnego drewna sosnowego, tworzą spokojną parę. Jasne ramy nie przytłaczają ściany.
Jeśli wolisz większy format, studium awokado z 1916 roku w rozmiarze A2 można powiesić nad kuchennym kredensem. Większy format odpowiada szerokości mebla, a w akwareli pojawiają się zieleń i żółć. A jeśli bliższe są ci winogrona, czerwona kiść z 1912 roku w formacie A3 wprowadza na ścianę jadalni głęboki kolor wina.
W kąciku śniadaniowym dwie prace A3 tworzą pogodną parę. Truskawki z 1912 roku to bardziej swojski motyw, a owoce nieśplika japońskiego na gałęzi są spokojniejsze i mniej oczywiste. Powieszone na wysokości wzroku równoważą się nawzajem.
Na mniejszym fragmencie ściany, obok biurka lub na wąskim odcinku ściany, sprawdzi się studium orzecha włoskiego z 1911 roku w formacie A4, zwłaszcza w czarnej ramie z drewna sosnowego. Brązowo-biała kompozycja pasuje do kącika z biurkiem, w którym jaskrawy owoc wyglądałby nie na miejscu.
Czy wiesz, że…
- Pomologia, dział botaniki zajmujący się owocami, bierze nazwę od Pomony, rzymskiej bogini drzew owocowych i sadów.
- USDA powstało w 1862 roku, w tym samym roku, w którym uchwalono Homestead Act i Morrill Land-Grant College Act.
- Skany kolekcji akwarel pomologicznych USDA w wysokiej rozdzielczości udostępniono w 2015 roku na wniosek Parkera Higginsa złożony na podstawie amerykańskiej ustawy o wolności informacji.
- Zanim fotografia barwna stała się niezawodna, akwarela była najpewniejszym sposobem dokumentowania dokładnego koloru skórki owocu do celów badawczych.
- Wydział Pomologii USDA, który zlecał wykonanie akwarel, utworzono w 1886 roku.
- Isaac Newton zmarł w 1867 roku, wciąż pełniąc urząd.
Najczęstsze pytania o Amandę Newton
Czy fizyk Isaac Newton należał do rodziny Amandy Newton? Nie. Jej dziadek, Isaac Newton, był rolnikiem i pierwszym amerykańskim komisarzem do spraw rolnictwa. Fizyk Isaac Newton zmarł w 1727 roku, na długo przed powstaniem Departamentu Rolnictwa.
Co Amanda Newton malowała oprócz jabłek? Malowała cytrusy, winogrona, gruszki, brzoskwinie, owoce kaki, truskawki, orzechy włoskie, awokado oraz owoce nieśplika japońskiego, tamaryndowca indyjskiego i mangostanu właściwego. W jej dorobku znajduje się też około trzystu woskowych modeli owoców, znacznie mniej licznych niż akwarele.
Gdzie mogę zobaczyć jej oryginalne akwarele? National Agricultural Library zdigitalizowała kolekcję akwarel pomologicznych USDA, którą można przeszukiwać w internecie. Wpisz A.A. Newton, by znaleźć jej prace wraz z datami i notatkami o okazach.
Dlaczego daty na reprodukcjach jej prac tak bardzo się różnią? Program USDA trwał nieprzerwanie przez dziesięciolecia. Studium cytrusa z 1908 roku i awokado z 1916 roku dokumentują różne momenty tego samego długiego przedsięwzięcia. Różnica dat nie oznacza niespójności serii.
Czy mogę zamówić oprawiony plakat Newton? Ramy sprzedajemy osobno, ale jeśli zamówisz ramę razem z plakatem, oprawimy go bezpłatnie i wyślemy już w ramie. Dostępne modele znajdziesz w naszej kolekcji ram.
Czy akwarele Amandy Newton należą do domeny publicznej? Tak. Powstały w czasie jej zatrudnienia w USDA, więc oryginały są dziełami rządu Stanów Zjednoczonych i w USA należą do domeny publicznej. Dlatego można swobodnie drukować ich reprodukcje wysokiej jakości.
Plakaty z naszej kolekcji
- Fragaria (Amanda Almira Newton, 1912)
- Owoce nieśplika japońskiego (Eriobotrya Japonica) (Amanda Almira Newton, 1908)
- Prunus Domestica (Amanda Almira Newton, 1888)
- Orzechy włoskie (Amanda Almira Newton, 1911)
O autorze
W MORYARTY odnajdujemy plakaty w bibliotekach, muzeach, prywatnych kolekcjach i na targach, a następnie drukujemy je w naszej pracowni w Barcelonie na papierze do druku artystycznego o jakości muzealnej. Do studiów owoców Amandy Newton stale wracamy: są precyzyjne, cierpliwie wykonane i pełne koloru. Jej pomarańcze i jabłka równie dobrze wyglądają dziś na kuchennej ścianie, jak kiedyś na biurku w USDA.