Znaczenie sztuki Gustava Klimta zależy od tego, któremu dziełu się przyglądasz i co działo się z nim po ukończeniu. Klimt był wiedeńskim malarzem. Urodził się w 1862 roku, a zmarł w 1918. Współtworzył Secesję Wiedeńską, grupę, która w 1897 roku zerwała z konserwatywnym środowiskiem artystycznym miasta. Z czasem od malowideł ściennych w wielkich gmachach publicznych przeszedł do portretów dla prywatnych mecenasów, a wraz z zamówieniami zmieniały się tematy jego prac. Wśród siedmiu opisanych w tym artykule dzieł są obraz o tematyce biblijnej, dzieło zamówione przez uniwersytet, prywatne portrety i dekoracje architektoniczne.

Znaczenie dzieła zaczyna się od tego, dlaczego powstało i dla kogo. Potem dochodzą reakcje pierwszych widzów oraz to, co kolejne pokolenia postanowiły w nim dostrzec. Znaczenie zmienia się ponownie wraz z właścicielami i dalszymi losami dzieła. Historie tych siedmiu dzieł stale wracają do tych samych spraw: miłości, zdrowia, tożsamości i wolności artystycznej, a następnie do mroczniejszej historii XX wieku, naznaczonej konfiskatami, wojennymi zniszczeniami i zwrotem zagrabionych dzieł.

Dlaczego obraz Klimta z Higieją oburzył wiedeńskich profesorów i spłonął w 1945 roku?

Bogini zdrowia na obrazie Klimta nie jest tematem osobnego płótna. To postać u dołu „Medycyny”, jednego z trzech obrazów fakultetowych, które Klimt miał namalować na sufit Wielkiej Auli Uniwersytetu Wiedeńskiego. Ministerstwo Kultury i Edukacji zamówiło u niego „Filozofię”, „Prawo” i „Medycynę” do dekoracji auli nowego gmachu przy Ringstrasse. Budynek projektu Heinricha von Ferstela otwarto w 1884 roku. Podczas gdy dekoracje gmachów publicznych zwykle sławiły ludzkie osiągnięcia, Klimt postanowił pokazać życie człowieka jako los naznaczony chorobą i śmiercią.

Higieja jest tu postacią łączącą życie i śmierć, co radykalnie odbiega od zwyczajowego sposobu przedstawiania bogini zdrowia. „Medycynę” pokazano po raz pierwszy na dziesiątej wystawie Secesji w 1901 roku. Reakcja była bardziej gwałtowna niż w przypadku „Filozofii”: czasopismo medyczne zaatakowało obraz, a grupa wykładowców uniwersyteckich złożyła przeciw niemu formalny protest.

Berta Zuckerkandl wspominała w pamiętnikach, że rektor odczytał petycję, w której przyjęcie malowideł na sufit nazwano obrazą sztuki. Jeden z dziekanów stwierdził, że Klimt ośmielił się dotknąć tego, co Rafael stworzył, by trwało wiecznie. Po drugiej stronie sporu stanął anatom Emil Zuckerkandl, jeden z nielicznych profesorów, którzy podpisem poparli pozostawienie obrazów. Konflikt zakończył się w 1905 roku, gdy Klimt zerwał umowę z ministerstwem i odkupił wszystkie trzy prace. Od tego czasu nie przyjmował już zamówień publicznych i skupił się na prywatnych klientach.

Po odkupieniu trzy obrazy trafiły do prywatnych kolekcjonerów. Kilkakrotnie zmieniały właścicieli, a w 1938 roku naziści skonfiskowali je żydowskim posiadaczom. Wszystkie trzy płótna przewieziono do wojennej składnicy dzieł sztuki w zamku Immendorf w Dolnej Austrii. Tam 8 maja 1945 roku zniszczył je pożar. Uważa się, że zamek podpaliły wycofujące się oddziały SS, choć nigdy nie udało się tego ostatecznie potwierdzić. Dziś żadne muzeum nie ma oryginalnej „Medycyny”.

Zachowała się skromna, lecz cenna dokumentacja. Jedyną barwną reprodukcją fragmentu z Higieją wykonaną przed pożarem jest tablica 10 w książce Maxa Eislera „Klimt: Eine Nachlese”, wydanej w Wiedniu w 1931 roku. Ważne studia przygotowawcze do „Medycyny” znajdują się w Israel Museum w Jerozolimie, Albertinie i Wien Museum. Wraz z fotografiami pozwalają badać dzieło, choć sam obraz już nie istnieje.

Nowy rozdział rozpoczął się 13 listopada 2024 roku. Na fasadzie budynku badawczego Uniwersytetu Medycznego w Wiedniu, na terenie kampusu AKH Wien, odsłonięto barwną rekonstrukcję „Medycyny” o wymiarach około 12 na 8 metrów, przygotowaną z użyciem sztucznej inteligencji. Google Arts & Culture opracowało ją wspólnie z wiedeńskim Belvedere. Rekonstrukcja z 2024 roku pozwala odwiedzającym i pracownikom znów zobaczyć całą „Medycynę” w kolorze, na budynku uniwersyteckim, z Higieją u dołu. Wcześniej pełną kompozycję znano tylko w czerni i bieli.

„Judyta” i przemiana biblijnej bohaterki w symbol erotycznej władzy

„Judyta” Klimta, zdobiona złotem płatkowym, zmienia biblijną opowieść o mieście ocalonym dzięki ścięciu wroga w coś bliższego walce płci. Wiedeńskie Belvedere, do którego należy obraz, odczytuje ją dziś jako niebezpieczną, uwodzicielską ikonę kobiecości. Muzeum zwraca uwagę, że w kompozycji nie ma miejsca dla męskiego agresora. Judyta trzyma głowę wroga niemal czule, jakby wypychała ją poza krawędź obrazu.

Obraz namalowano olejem na płótnie z użyciem złota płatkowego. Klimt podpisał go w lewym dolnym rogu, a na górnej listwie ramy widnieje tytuł „JUDITH UND HOLOFERNES”. Katalog Secesji Wiedeńskiej z 1901 roku wymienia pracę w sali III pod numerem 20 jako „Judith und Holofernes”, z adnotacją o prywatnej własności. Nazwa „Judyta I” służy odróżnieniu tego obrazu od drugiego przedstawienia Judyty, które Klimt namalował w 1909 roku.

Udokumentowana historia właścicieli zaczyna się w Wiedniu. W 1901 roku obraz należał do Antona Loewa. Do 1907 roku przeszedł w ręce Sophie Loew-Unger, również mieszkającej w Wiedniu, a najpóźniej w 1920 roku znajdował się w Genewie u Berthe Hodler, wdowy po malarzu Ferdinandzie Hodlerze. W 1954 roku Belvedere kupiło od niej obraz i sprowadziło go z powrotem do Wiednia.

Niektórzy autorzy dopatrywali się w twarzy Judyty rysów Adele Bloch-Bauer. Zauważali też, że ozdoba na jej szyi przypomina tę z późniejszego portretu Adele pędzla Klimta. Żaden dokument nie potwierdza jednak tej identyfikacji. Dziś obraz wisi w Górnym Belwederze.

Jak „Fryz Beethovena” przetrwał wystawę czasową

„Fryz Beethovena” powstał na czternastą wystawę Secesji Wiedeńskiej, która była hołdem dla kompozytora i trwała od 15 kwietnia do 27 czerwca 1902 roku. Nad wystawą pracowało dwudziestu jeden artystów pod kierunkiem Josefa Hoffmanna. Chcieli połączyć architekturę, malarstwo, rzeźbę i muzykę. Posąg Beethovena autorstwa Maxa Klingera stał w głównej sali, a fryz Klimta biegł wzdłuż lewej galerii bocznej, do której widzowie wchodzili najpierw. Otwór w ścianie pozwalał zobaczyć rzeźbę. Klimt był wówczas prezesem Secesji.

Fryz opiera się na interpretacji „IX symfonii” Beethovena, którą Richard Wagner opublikował w 1846 roku. Sekwencję zamykają chór aniołów i obejmująca się para kochanków. Odwołują się do „Ody do radości” Schillera i symbolizują szczęście osiągnięte dzięki miłości.

Jeden z krytyków pisał, że fryz mógłby pasować do jaskini, w której odbywają się pogańskie orgie, ale nie do sal wystawowych, gdzie zaprasza się porządne kobiety i dziewczęta. Publiczność była innego zdania. Wystawa przyciągnęła niemal 60 000 odwiedzających i stała się jednym z największych sukcesów frekwencyjnych Secesji. Podczas pokazu przed otwarciem Gustav Mahler rozstawił na schodach sześciu puzonistów, którzy zagrali jego opracowanie fragmentu Beethovenowskiej „Ody do radości”.

Fryz miał być dekoracją tymczasową, a malowidła pozostałych artystów zniszczono po zamknięciu wystawy. Secesja zaplanowała już na następny rok dużą retrospektywę Klimta. Mecenas malarza Carl Reininghaus kupił fryz i kazał zdjąć go ze ściany. Właśnie dlatego dzieło w ogóle przetrwało. Reininghaus nie znalazł jednak odpowiedniego miejsca, by je wystawić. August Lederer, który nabył fryz w 1915 roku, również nie mógł go pokazać.

W czasach nazistowskich fryz skonfiskowano. Po II wojnie światowej zwrócono go Erichowi Ledererowi w Genewie, lecz odmówiono mu pozwolenia na wywóz. Po 1961 roku dzieło przechowywano w Dolnym Belwederze. W 1973 roku Lederer sprzedał je Republice Austrii za około 750 000 dolarów amerykańskich, choć niektóre źródła podają rok 1972.

Federalny Urząd Ochrony Zabytków prowadził konserwację fryzu pod kierunkiem Manfreda Kollera i zakończył ją w 1984 roku. Pełnowymiarową kopię wykonaną podczas prac pokazano na Biennale w Wenecji w tym samym roku. W 1985 roku odnowiony fryz wystawiono w Künstlerhaus, w odtworzonej bocznej galerii Hoffmanna. Od 1986 roku publiczność może go oglądać w osobnej sali w podziemiach gmachu Secesji. Spadkobiercy Lederera wystąpili o zwrot dzieła w 2013 roku, ale w 2015 roku państwowa komisja odrzuciła ich wniosek.

Kim była Adele Bloch-Bauer i jak odzyskano jej portret?

Latem 1903 roku bankier Ferdinand Bloch-Bauer poprosił Klimta o namalowanie swojej żony Adele. Według jednej z relacji portret miał być prezentem na przypadającą w październiku rocznicę ślubu jej rodziców. Klimt pracował nad nim przez lata. Ukończony „Portret Adele Bloch-Bauer I”, wykonany farbami olejnymi, złotem i srebrem na płótnie, z podpisem i datą 1907 w prawym dolnym rogu, należy do jego najbardziej imponujących obrazów. Adele siedzi wyprostowana na tle złota, z delikatnie splecionymi dłońmi. Jewish Women's Archive opisuje ten wizerunek jako nowoczesną ikonę wielkiej damy.

Publiczność zobaczyła obraz dopiero na początku 1907 roku w Mannheim, w roku jego ukończenia, a następnie w 1908 roku na wiedeńskiej Kunstschau. W 1938 roku naziści zabrali go z domu Bloch-Bauerów wraz z czterema innymi obrazami Klimta. W 1941 roku prawnik wyznaczony przez nazistów do zarządzania majątkiem Ferdinanda przekazał portret wiedeńskiej Galerie Belvedere. Twierdził, że wypełnia wolę zapisaną przez Adele w testamencie.

Przez dziesięciolecia obraz wisiał w Wiedniu pod nazwą „Złota dama”, która ukrywała tożsamość portretowanej kobiety. Nowy tytuł dopełnił to, co rozpoczęła konfiskata: usunął nazwisko Adele Bloch-Bauer z opisu obrazu, więc portret namalowany na jej cześć przestał je nosić. W 1998 roku dziennikarz Hubertus Czernin ustalił, że Belvedere posiada kilka dzieł skradzionych żydowskim właścicielom i odmawia ich zwrotu. Portret należał do tej grupy.

Maria Altmann, bratanica Ferdinanda, zatrudniła prawnika E. Randola Schoenberga, by odzyskać pięć dzieł Klimta z Belvedere. Sprawa trwała siedem lat i trafiła także przed Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych. Schoenberg zgodził się na arbitraż w Austrii, częściowo dlatego, że Altmann miała już 85 lat. Początkowo powiedziała mu, że zwariował. W 2005 roku austriacki sąd arbitrażowy orzekł, że obrazy należy zwrócić spadkobiercom.

W 2006 roku Altmann sprzedała portret Ronaldowi Lauderowi za 135 milionów dolarów amerykańskich. Była to wówczas rekordowa cena za obraz. Lauder kupił go dla Neue Galerie New York, gdzie od 2006 roku pozostaje na stałej ekspozycji, zgodnie z życzeniem rodziny. Schoenberg mówił, że Altmann sprzedała dzieło częściowo po to, by opowiedzieć prawdę o losach swojej rodziny. Drugim powodem było to, że spadkobiercy, którzy wspólnie je posiadali, nie mogli sobie pozwolić na ubezpieczenie obrazu w prywatnym domu. Nazwisko Adele Bloch-Bauer, usunięte przez dawny tytuł, znów jest częścią nazwy, pod którą znamy ten portret.

„Pocałunek” kupiono przed ukończeniem

Kunstschau Wien z 1908 roku, zorganizowana w rekordowym czasie przez Klimta, Josefa Hoffmanna i ich współpracowników, została otwarta dla publiczności 1 czerwca. Klimt nie zdążył ukończyć swojego słynnego obrazu z parą w uścisku przed otwarciem. Obraz pokazano pod pierwotnym tytułem „Liebespaar”. Był najważniejszym dziełem w sali Klimta i główną atrakcją całej wystawy. Jeszcze podczas jej trwania austriackie Ministerstwo Edukacji kupiło go dla Galerii Sztuki Nowoczesnej.

Galerię otwarto zaledwie pięć lat wcześniej, a dziś nosi nazwę Belvedere. W chwili zakupu za 25 000 koron obraz wciąż był niedokończony. Klimt ukończył go i przekazał ministerstwu w 1909 roku, otrzymując uzgodnioną zapłatę. Według Belvedere prawdopodobnie wprowadzał dalsze zmiany po Kunstschau, aż do 1909 roku. Wczesna fotografia dokumentuje pierwszą wersję obrazu.

Jesienią 1909 roku katalog Galerii Sztuki Nowoczesnej po raz pierwszy wymienił dzieło jako „Pocałunek”. Pod tym tytułem jest ono dziś znane na całym świecie.

Materiały w dużej mierze wyjaśniają siłę jego oddziaływania. Szaty kochanków zdobi złoto płatkowe, a tło usiane jest płatkami złota, srebra, a nawet platyny. Obraz pochodzi ze szczytu złotego okresu Klimta, gdy malarz rozwijał technikę łączącą złoto płatkowe z farbami olejnymi i farbą z dodatkiem brązu. W sposobie wykorzystania złota czerpał z bizantyjskich mozaik i malarstwa ikon. Złote tło ikon zwykle towarzyszy tematom sakralnym. Tutaj Klimt posłużył się nim, przedstawiając świecką miłość, a dzieło często jest nazywane monumentalną ikoną.

Wiele osób zakłada, że para to Klimt i jego towarzyszka Emilie Flöge, być może nad jeziorem Attersee, gdzie spędzali letnie miesiące. Belvedere zwraca uwagę, że żadne źródło biograficzne nie potwierdza, że Klimt zamierzał sportretować siebie i Emilie, więc ta identyfikacja pozostaje romantycznym domysłem. Pewne jest natomiast miejsce przechowywania obrazu. Od zakupu należy do kolekcji Belvedere i wisi w wiedeńskim Górnym Belwederze jako główna atrakcja stałych zbiorów.

„Spełnienie” i powstanie jadalni Stocletów

Belgijski finansista Adolphe Stoclet i jego żona Suzanne zlecili Josefowi Hoffmannowi oraz Wiener Werkstätte, by zaprojektowali, urządzili i wyposażyli brukselską rezydencję Stocletów z ogrodami o geometrycznym układzie. Prace trwały od 1905 do 1911 roku. Klimta zaproszono do zaprojektowania mozaikowego fryzu do jadalni. Jego rysunek obejmujących się kochanków jest jednym z dziewięciu kartonów, czyli pełnowymiarowych rysunków roboczych, które przygotował do fryzu, głównie w latach 1908–1911.

„Spełnienie”, nazywane też „Kochankami”, jest ostatnią sceną fryzu i odpowiednikiem „Oczekiwania” po przeciwnej stronie. Temat oczekiwania i spełnienia pojawiał się w rysunkach Klimta już w 1904 lub 1905 roku, na długo przed ukończeniem zamówienia. Obie sceny znajdują się naprzeciw siebie po dwóch stronach jadalni.

Rysunek powstał w Wiedniu i w Kammerl am Attersee. Klimt użył kredy, ołówka i gwaszu oraz brązu, srebra, złota i platyny. Fryz w formie mozaiki wykonała Wiener Mosaik-Werkstätte Leopolda Forstnera. Rysunki robocze zawierają wskazówki dotyczące emalii, złotych inkrustacji i barwionego szkła.

MAK, Muzeum Sztuki Stosowanej w Wiedniu, które przechowuje oryginalny rysunek, podaje, że obejmujący się kochankowie to prawdopodobnie Gustav Klimt i Emilie Flöge. Pozostaje to propozycją interpretacji, a nie potwierdzoną identyfikacją przedstawionej pary. Końcowy uścisk przypomina parę zamykającą „Fryz Beethovena”, a pod względem stylu rysunek jest blisko spokrewniony z „Pocałunkiem”.

Rezydencja nadal należy do rodziny Stocletów i nie jest otwarta dla publiczności. Projekt można więc oglądać na kartonach przechowywanych w Wiedniu. W 2012 roku, z okazji 150. rocznicy urodzin Klimta, MAK ponownie pokazało dziewięć zachowanych kartonów po kilkuletniej konserwacji. Wystawa „Oczekiwanie i spełnienie” trwała od 21 marca do 15 lipca.

Kim była Mäda Primavesi i jak jej portret trafił do Nowego Jorku?

Otto Primavesi, bankier i przemysłowiec z jednej z najbogatszych rodzin na Morawach, oraz jego żona Eugenia wspierali nowatorską sztukę wiedeńską. W latach 1912–1914 zamówili u Klimta portrety córki i Eugenii. Mäda miała dziewięć lat, gdy rozpoczęły się prace nad jej portretem pędzla Klimta.

Jak wspominała sama Mäda, regularnie jeździła z matką do Wiednia, by pozować. Klimt wykonał liczne szkice, sprawdzając różne pozy, stroje i motywy tła, zanim wybrał ostateczną wersję. Latem 1913 roku wystawił rodzinie pokwitowanie zaliczki w wysokości 15 000 koron za dwa portrety, Mädy i jej matki.

Na ukończonym obrazie Mäda ma na sobie białą sukienkę z delikatnym ornamentem. Za radą Klimta wykonała ją jego towarzyszka, projektantka Emilie Flöge. Rodzina wspierała również Wiener Werkstätte: Otto Primavesi pomagał finansowo utrzymać pracownię po odejściu jej pierwszego sponsora, Fritza Waerndorfera. W drugiej dekadzie XX wieku Primavesiowie zaprzyjaźnili się z Klimtem. Zapraszali go na święta Bożego Narodzenia i Nowy Rok do swojego wiejskiego domu w Winkelsdorf, zaprojektowanego przez Josefa Hoffmanna.

Metropolitan Museum of Art zwraca uwagę, że poza i wyraz twarzy Mädy zdradzają niezwykłą pewność siebie jak na dziewięciolatkę. Odpowiada to jej późniejszym wspomnieniom, w których opisywała siebie jako upartą chłopczycę. Upór, o którym wspominała, sugeruje, że pewność siebie na portrecie była jej własną cechą, a nie tylko oznaką zamożności rodziny.

Otto Primavesi posiadał obraz od 1913 roku do śmierci w 1926 roku. Potem należał on do jego wdowy Eugenii. Rodzina musiała sprzedać kilka obrazów ze swojej kolekcji Klimta, prawdopodobnie dlatego, że Wiener Werkstätte nie przynosiła zysków, a bank rodziny upadł. W 1928 roku portret za pośrednictwem Hugona Bernatzika trafił do Neue Galerie w Wiedniu, która sprzedała go Jenny Pulitzer Steiner.

W 1938 roku naziści skonfiskowali Jenny Pulitzer Steiner portret w Wiedniu. Obraz zwrócono jej w 1951 roku. W 1964 roku trafił do Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku jako dar André i Clary Mertensów, ku pamięci matki Clary, dawnej właścicielki dzieła. Oryginał wisi w sali 800 w Met.

Wróć do tych siedmiu dzieł i wybierz obraz, którego historia do Ciebie przemawia i który chcesz mieć na swojej ścianie, zamiast kierować się wyłącznie złotem, które jako pierwsze rzuca się w oczy.

Czy wiesz, że…

• Klimt zaczynał karierę razem z bratem Ernstem i przyjacielem Franzem Matschem w zespole zwanym Kompanią Artystów. Malowali dekoracje ścienne w dużych gmachach publicznych.
• „Fryz Beethovena” uchodzi za pierwsze dzieło złotego okresu Klimta. Łączy farbę i złoto ze złoconym stiukiem, guzikami z masy perłowej, fragmentami luster i kamieniami półszlachetnymi, osadzonymi w zaprawie na trzcinowej macie.
• Według historyczki sztuki Alessandry Comini w 1902 roku widzowie mogli rozpoznać Gustava Mahlera w postaci rycerza w złotej zbroi na fryzie.
• „Filozofia” Klimta, jeden z trzech obrazów uniwersyteckich, zdobyła złoty medal na wystawie światowej w Paryżu, a mimo to wielu krytyków w Austrii ją atakowało.
• W latach 90. XIX wieku Klimt wykonał setki szkiców i projektów do trzech obrazów dla Uniwersytetu Wiedeńskiego.
• Eduard Pernkopf, nazistowski rektor i anatom, popierał zwrot obrazów fakultetowych uniwersytetowi, zanim wysłano je do zamku Immendorf.
• Recenzja w wiedeńskiej gazecie z 9 stycznia 1916 roku opisywała portret mniej więcej dziesięcioletniej dziewczynki w białej sukience. Baza danych poświęcona Klimtowi uznaje go za portret Mädy Primavesi.

Pytania i odpowiedzi o Gustavie Klimcie

Dlaczego „Medycyna” Klimta została zniszczona? Obraz z Higieją u dołu skonfiskowano żydowskim właścicielom w 1938 roku wraz z dwiema pozostałymi pracami uniwersyteckimi. Podczas wojny wszystkie trzy pokazano na wystawie w Wiedniu, a następnie umieszczono w magazynie. Później przewieziono je do zamku Immendorf w Dolnej Austrii, gdzie 8 maja 1945 roku zniszczył je pożar.

Jakie sceny mitologiczne malował Klimt? „Judyta z głową Holofernesa” i postać Higiei wywodzą się ze źródeł biblijnych i antycznych. Klimt sięgał też do mitologii greckiej w pracach takich jak jego „Danae”, przedstawiająca leżącą postać otuloną wirującą draperią. Reprodukcję tego obrazu możesz powiesić na swojej ścianie.

Które dzieła Klimta są najbardziej zmysłowe lub erotyczne? „Pocałunek” i „Spełnienie” czule przedstawiają miłość, ale erotyzm Klimta najdobitniej ujawnia się w jego aktach. „Węże wodne II”, ze splecionymi kobiecymi postaciami i falującymi włosami, należą do tego nurtu. Więcej podobnych prac znajdziesz w naszej kolekcji grafik erotycznych vintage.

Ile są warte obrazy Klimta? Ceny poszczególnych dzieł bardzo się różnią. „Portret Adele Bloch-Bauer I” sprzedano w 2006 roku za 135 milionów dolarów amerykańskich, co było wówczas rekordową ceną za obraz. Nabywca, Ronald Lauder, publicznie potwierdził jedynie, że zapłacił więcej, niż wynosił poprzedni rekord, czyli 104,2 miliona dolarów za „Chłopca z fajką” Picassa.

Czy Klimt malował Adele Bloch-Bauer więcej niż raz? Tak. Istnieje drugi portret, „Adele Bloch-Bauer II”. WikiArt datuje zamówienie tego obrazu na 1912 rok. Klimt namalował ją również jako Pallas Atenę.

Jaka rama pasuje do plakatu Klimta? Do prac Klimta z dużą ilością złota najchętniej wybieramy czarną ramę, która podkreśla złote partie. Nasza czarna rama aluminiowa ma szybę akrylową. Gdy zamawiasz ją razem z plakatem, oprawiamy go bezpłatnie.

---

O autorze

Jesteśmy zespołem Moryarty. Od 2015 roku wyszukujemy plakaty vintage w bibliotekach, muzeach, zbiorach internetowych, prywatnych kolekcjach i na targach. Każdy ręcznie odnawiamy i drukujemy we własnej pracowni w Barcelonie na papierze artystycznym o jakości muzealnej. Złoto i ornamenty Klimta wymagają precyzyjnego odwzorowania barw. Podczas renowacji dbamy o to, by nigdy nie zmieniać oryginalnego projektu ani jego kolorów. Właśnie tego wymagają te dzieła.

Źródła

• Neue Galerie New York, „Portret Adele Bloch Bauer I”
• Belvedere Sammlung Online, Gustav Klimt
• Belvedere Sammlung Online, „Judyta”
• Belvedere Sammlung Online, „Der Kuss” („Liebespaar”)
• Secession, „Fryz Beethovena”
• Google Arts & Culture, „Fryz Beethovena”
• Google Arts & Culture (Belvedere), „Pocałunek”
• Google Arts & Culture (Austriacka Biblioteka Narodowa), „Gustav Klimt i Kunstschau z 1908 roku”
• Google Arts & Culture, „Adele Bloch-Bauer I”
• Google Arts & Culture (MAK), „Dziewięć kartonów: część 8, Spełnienie (Kochankowie)”
• Google Arts & Culture (Albertina), „Studia Klimta do Oczekiwania we Fryzie Stocleta”
• Google Arts & Culture (The Met), „Portret Mädy Primavesi autorstwa Klimta”
• The Metropolitan Museum of Art, Gustav Klimt - „Mäda Primavesi”
• The Met Custom Prints, „Mäda Primavesi” Gustava Klimta
• MAK, „Gustav Klimt: Oczekiwanie i spełnienie”
• Wikipedia, „Malowidła Klimta na sufit Uniwersytetu Wiedeńskiego”
• Wikipedia, „Judyta I”
• Wikipedia, „Portret Adele Bloch-Bauer I”
• Wikipedia, „Fryz Stocleta”
• Wikipedia, „Fryz Beethovena”
• Wikipedia, Neue Galerie New York
• Jewish Women's Archive, Adele Bloch-Bauer
• Jewish Currents, „Żydowskie modelki Gustava Klimta”
• PMC, „Gustav Klimt i wiedeńska szkoła medyczna”
• PMC, „Nauka, sztuka, społeczeństwo i obrazy Klimta dla Uniwersytetu Wiedeńskiego”
• Uniwersytet Medyczny w Wiedniu, „Gustav Klimt i wiedeńska szkoła medyczna”
• Factum Arte, „Medycyna”
• Springer, „Gustav Klimt i wiedeńska szkoła medyczna”
• Springer, „Gustav Klimt und die Medizin”
• Classical Music, „Seks, skandal i osobliwa historia Fryzu Beethovena”
• Australian Chamber Orchestra, „Gustav Klimt i Beethoven”
• 19th-Century Art Worldwide, „Rok Klimta w Wiedniu, część druga”
• The Art Newspaper, „Zawiła historia Fryzu Beethovena Gustava Klimta zrabowanego przez nazistów”
• Vienna Info, „Fryz Beethovena” Klimta
• Parkstone, „Władza, procesy i naziści: historia Adele Bloch-Bauer I”
• Klimt-Datenbank, „Gustav Klimt u szczytu kariery”
• Klimt-Datenbank, „Rodzina Primavesi”
• Klimt-Datenbank, „Ostatnie lata”
• Web Gallery of Art, „Fryz Stocleta”: „Spełnienie” autorstwa Klimta
• Teacher Curator, „Portret Mädy Primavesi”
• Wikidata, Mäda Primavesi (1903–2000)
• WikiArt, „Portret Adele Bloch-Bauer I”, 1907
• Artvee, „Higieja”
• Secession NYARC, wpis katalogowy „Judith und Holofernes”, 1901